Прапанаваная Рэзалюцыя па Круглым стале выклікала ў змагарскага ядра разнастайную, хоць і збольшага разгубленую рэакцыю. Па маіх адчуваннях прапанова ўспрымаецца ці то з ухмылкай, ці то з адчуваннем, што гэта будзе новая стратэгія, з якой пакатаюцца па еўрапейскіх сталіцах, каб даць справаздачу, што вось мы нешта новенькае прыдумалі.
Але гэта рэдкі выпадак, калі прапанова сутыкаецца не проста з адмахваннем рукой, але з абсалютна справядлівым пытаннем: «навошта рэжыму круглы стол?»
Мэта гэтай заметкі распавесці вам, чаму я думаю, што рэжыму гэты круглы стол патрэбны. А таксама разабрацца з прычынамі, чаму ён ім можа быць патрэбны. Усе астатнія пытанні пакуль выносім за скобкі.
Навошта аўтарытарным рэжымам «дагаварнячок»?
Канешне, усё пачынаецца з нашых эліт. Раскол эліт чакаюць даўно, але чамусьці яго апісваюць як пераход з праўладнага лагера ў прадэмакратычны. Я ж у гэтай заметцы буду разважаць пра раскол па лініі жорсткага/памяркоўнага крыла (O'Donnell, Schmitter).
«Дагаварнячок», які ў нашым выпадку рэалізаваны праз канцэпцыю Круглага стала, будзе патрэбны элітам, калі раскол па лініі паміж жорсткімі і памяркоўнымі нарасце. І памяркоўныя, адчуваючы сваю моц, могуць бачыць для сябе ў перамоўным працэсе магчымасць:
Гарантыі захавання актываў, бо яны адчуваюць набліжэнне непазбежнага краху сістэмы;
Выхад з эканамічнага тупіка, які робіць выдаткі на ізаляцыю большымі за выдаткі на ўступкі;
Памяншэнне знешняга ціску (і вырашэнне пытання міжнароднай легітымнасці);
Вырашынне пытання трансферу ўлады.
Магчымыя прычыны расколу беларускіх эліт
Складана сказаць, ці ў нашым выпадку ўвогуле ёсць значная частка памяркоўных эліт, а тым больш заўважыць, ці сапраўды яны зараз пачынаюць перамагаць ва ўнутрыэлітнай барацьбе. Звязана гэта ў тым ліку і з персаналісцкай прыродай рэжыму. Але, як паказвае практыка, калі людзі аб'ядноўваюцца вакол персоны, а не ідэі, то і людзі гэтыя будуць вельмі рознымі. Таму ў гэтым выпадку, я буду сыходзіць з таго, што ў элітах дакладна існуе памяркоўнае крыло, якое праз тыя ці іншыя абставіны захавалася там пасля 2020 альбо, напрыклад, вырасла ў сістэме за апошнія 6 гадоў.
Давайце цяпер разбяромся з тым, чаму ж гэта частка эліт, калі набярэцца сілы, будзе шукаць шляхі для пачатку перамоўнага працэсу.
Памяркоўнай частцы эліт важныя гарантыі захавання актываў, калі адбудзецца крах
Гэтай частцы важна захаваць пажыткі нажытая падчас існавання рэжыму, пасля ягонага краху. Крахам у нас пакуль і не пахне, але як зноў-такі паказвае практыка, рэжымы могуць развальвацца даволі хутка. І нават, калі зараз гэта частка можа быць не вельмі актуальнай, у нас яшчэ наперадзе дастаткова прывабных для памяркоўнай часткі эліт ідэяў перамоваў.
Эканамічны тупік, які робіць выдаткі на ізаляцыю большымі за выдаткі на ўступкі
Тут усё нашмат больш адназначна. Аднаўленне эканамічных санкцый пасля 2020, пасадка Ryanair, саўдзел у вайне дазволілі Беларусі не толькі апынуцца пад жорсткімі эканамічнымі санкцыямі, але і зрабіць Беларусь непрывабнай для інвестыцый. Сюды ж можна ўключыць і ледзь не планавае кіраванне эканомікай, што ўжо зараз прыводзіць да падвышэння коштаў на жыццё, немагчымасці развіваць бізнэсы, а памяркоўным элітам замінае зарабляць грошы.
Мяркую, што гэта адна з самых балючых кропак, а таксама тое, што можа дазволіць частцы эліт з жорсткага крыла перайсці да памяркоўнага.
Знешні ціск (і пытанне міжнароднай легітымнасці)
Беларусь доўгі час існуе як буферная зона паміж Захадам і Ўсходам. За апошнія 30 гадоў Лукашэнка даваў рады ў манеўраванні паміж двума агнямі. Але зараз дакладна адбыўся паварот на Ўсход. Захапленне ад якога нават у самога Лукашэнкі, якога я лічу прыхільнікам жорсткага крыла, не тое, каб назіраецца. Таму сведчыць і апошняя дынаміка ў адносінах з Украінай, пасля чаго прыйшлося ехаць на дыван да Пуціна.
Да таго ж можна заўважыць, з якой ледзь не шчанячай радасцю ўспрымаюцца любыя кантакты з боку Захаду. Нават, калі яны закранаюць пытанні палітычныя пытанні, напрыклад, вызваленне палітычных зняволеных.
Вынік тут можна зрабіць роўна такі ж, што і вышэй, толькі нават яшчэ больш радыкальны. Не толькі гэты пункт можа стаць добрай нагодай для памяркоўнага крыла шукаць перамоваў, але і акрамя бязлікага жорсткага крыла, дапаможа нам прыцягнуць да перамоваў і ягоны твар — Лукашэнку.
Трансфер улады
Пакуль трансферу ўлады не назіраецца, да і з найбольшай верагоднасцю гэта тэма не будзе абмяркоўвацца падчас Круглага стала, калі не будзе радыкальных зменаў. Гэты пункт хоць напэўна валодае найбольшай мабілізацыйнай сілай для эліт, але быццам бы зараз нічога не ўказвае, што хоць нехта з іх пра такое думае. Ці хоць бы думаюць без потных далоняў і страху ў вачах.
Ці можа быць рэжыму патрэбны Круглы стол зараз?
Мяркую, што так. І ён можа ім спатрэбіцца ў любы час і можа спатрэбіцца хутка, бо эра пост-2020 даўно змяшалася з эрай пост-2022, а над галавой усё яшчэ вісіць магчымае ўсталяванне перамір'я ва Украіне, што будзе дакладна прывядзе да ўсталявання нейкага новага парадку. У гэтым я ўпэўненая. Што гэта будзе за парадак, будзе залежыць ад раскладу паміж прыхільнікамі жорстка і памяркоўнага лагеру, а таксама да таго наколькі мы будзем падрыхтаваныя да любога са сцэнароў.
Я ніколі не выключаю, што магу памыляцца. Але, азіраючыся на пункты 2 і 3, магу з упэўненасцю сказаць, што Круглы стол мог быць патрэбны рэжыму ўжо даўно і застаецца актуальным зараз.
Што да сцэнарыя перамогі жорсткага крыла, то мы даўно гатовыя – працягваць жыць як ёсць і чакаць. А таксама маліцца, каб краіна не развалілася канчаткова і не стала часткай Расеі, паралельна вырашаючы свае асабістыя праблемы незалежна ад таго, па які бок мяжы мы зараз сябе знаходзім.
У любым выпадку я ўсё яшчэ ўпэўненая, што, ратуючы Беларусь, мы мусім трымаць ў галаве думку: добрымі намерамі выслана дарога ў пекла, а таму вельмі асцярожна выбіраць сродкі для дасягнення нашай мэты – вяртання Беларусі беларусам.