Chłopickiego 10 - z cyklu "Wasze adresy"

Chłopickiego 10 - z cyklu "Wasze adresy"

Dec 19, 2025
253

Mimo że trwa teraz czas świąteczny, chciałam podzielić się z Wami opracowaniem adresu, o który zostałam poproszona. Uprzedzam jednak już na początku: sama nazwa "Osiedle Oficerskie” mówi nam wiele o tym, że nie będzie to lekka lektura. Losy mieszkańców tej części Krakowa, zwłaszcza w latach II wojny światowej, prowadzą często w miejsca najtrudniejsze, a ich historie bywają pełne dramatów.

Osiedle Oficerskie powstało w okresie międzywojennym na gruntach, które wcześniej należały do rodziny Potockich. To właśnie przy ulicy Józefa Chłopickiego zaczęto wznosić pierwsze wille.

imagePo prawej widzimy numery parzyste, po lewej nieparzyste. Ulica Chłopickiego. Źródło: NAC

Dziś mowa o willi pod numerem 10, która została zaprojektowana przez znanego architekta Józefa Pokutyńskiego. Budynek, typowy bliźniak, powstał w 1927 roku z inicjatywy spółdzielni oficerskiej, a jednym z pierwszych właścicieli działki była Anna Kurdzielowa, członkini spółdzielni.

RODZINA WOJTYGA-KURDZIEL

Anna pochodziła z wielodzietnej, znanej w Krakowie rodziny Wojtygów. Jej ojciec, Jan Wojtyga, był dyrektorem szkoły wydziałowej w Półwsiu Zwierzynieckim, a także posłem konserwatywnym do Rady Państwa.

Bracia Anny również odegrali znaczące role w historii:

  • Józef Wojtyga – działacz niepodległościowy, społecznik i architekt związany z Nowym Sączem,

  • Adam Wojtyga – podpułkownik, pilot Wojska Polskiego,

  • Jan Wojtyga – działacz komunistyczny, redaktor gazet komunistycznych, funkcjonariusz GPU i NKWD w Moskwie, Kijowie i Charkowie w latach 1926–1937. Zginął podczas czystek stalinowskich, rozstrzelany w 1937 roku.

Mężem Anny był Gustaw Marian Kurdziel, kapitan Wojska Polskiego.
Razem zamieszkali w willi przy Chłopickiego 10 . (Nie wiem, jak długo tam mieszkali). 16 kwietnia 1942 roku Gustaw Kurdziel został aresztowany podczas szeroko zakrojonej akcji niemieckiej policji, która objęła „Kawiarnię Plastyków” przy ul. Łobzowskiej oraz przyległe ulice. Tego dnia zatrzymano 198 osób: artystów, aktorów, urzędników, byłych wojskowych. Przewieziono ich najpierw do więzienia przy ul. Montelupich, a następnie do obozu Auschwitz, w dwóch transportach: 24 i 25 kwietnia. Wśród nich był również Gustaw Kurdziel. Otrzymał numer obozowy 32529. Zdjęcie obozowe Gustawa Kurdziela można zobaczyć tutaj.

27 maja 1942 roku, w masowej egzekucji pod Ścianą Straceń, rozstrzelano 168 z 198 aresztowanych. Przeżyło zaledwie 30 osób. Wśród nich był Gustaw Kurdziel. Nie wiadomo, w jaki sposób uniknął śmierci. Czy został wykupiony przez rodzinę? Czy jego nazwisko zniknęło z listy egzekucyjnej w ostatniej chwili? Tego dziś nie sposób ustalić.

Wiem natomiast, że w 1943 roku Gustaw Kurdziel ożenił się ponownie, również z kobietą o imieniu Anna, z domu Piechnik, pochodzącą ze Starego Sącza. Zmarł w 1964 roku w Bytomiu, pochowany na Cmentarzu Podgórskim.



RODZINA DĄBROWSKICH

Przez jakiś czas w willi mieszkał Michał Dąbrowski architekt budownictwa miejskiego z rodziną. Jego życie skonczyło się niestety tragicznie w 1933 roku.

imagePo śmierci Michała Dąbrowskiego w willi trwał remontu. W tym okresie doszło do incydentów o charakterze przestępczym... W trakcie prac, 22-letni Edward Giza, pomagający ojcu malarzowi w willi, został napadnięty przez strajkujących robotników. Próbując uciec, potknął się i doznał złamania ręki. Prasa strajkujących robotników nazwała "terorystami".

imageExpress Ilustrowany: 1933-08-06 nr 216


RODZINA WIĘCEK

W 1935 roku willa przy Chłopickiego 10 była zamieszkana przez rodzinę Więcków. (Informację tę potwierdza notatka prasowa opublikowana w piśmie "Wiarus" z tegoż roku. ) Głową rodziny był Michał Więcek, starszy sierżant Wojska Polskiego, saper.

Michał Więcek służył w 1 Pułku Strzelców Polskich im. Tadeusza Kościuszki. Była to niezwykła formacja, powstała w 1918 roku w dalekiej Ufie, we Wschodniej Rosji, jako część Armii Polskiej tworzonej dla Francji. Żołnierze tego pułku weszli następnie w skład 5 Dywizji Strzelców Polskich i brali udział w ciężkich walkach z bolszewikami na Syberii. Ich droga była wyjątkowo trudna. Szlak bojowy prowadził przez tysiące kilometrów: od Uralu, przez syberyjskie przestrzenie, aż po Mandżurię. Tam pod koniec lutego 1920 roku, dotarli ostatni żołnierze. Dopiero z tego miejsca możliwa była droga do kraju. Ocalali wsiedli na statek i w lipcu 1920 przypłynęli do Gdańska. Część z nich zasiliła kadrę nowo tworzonego 1 Syberyjskiego Pułku Piechoty. Była to jednostka o wyjątkowym doświadczeniu, gdyż jej żołnierze przeszli przez Syberię, Mandżurię i realia rosyjskiej wojny domowej. Właśnie tam, w tej niezwykłej formacji, swoje pierwsze lata służby wojskowej spędził Michał Więcek. Został także oznaczony orderem Virtutu Militari pod koniec sierpnia 1920 roku za udział w bitwie pod Chorzelami.

Losy rodziny Więcek w czasie okupacji niemieckiej stanowią jeden z wielu przykładów bezwzględnego systemu represji, który dotykał całe rodziny, a nie tylko jednostki. MIeszkali wtedy już przy ulicy Czystej 8. W nocy z 22 na 23 lipca 1943 roku, około godziny pierwszej, Gestapo weszło do mieszkania Więcków przy ul. Czystej 8 w Krakowie. Aresztowano wszystkich członków rodziny!

Zatrzymani zostali:

  • Michał Więcek, który podczas II wojny światowej był już dowódcą plutonu i instruktor dywersji. Po aresztowaniu więziony w KL Płaszów, przesłuchiwany i torturowany w więzieniu na Montelupich, następnie deportowany do Gross-Rosen, potem do podobozu Fünfteichen, gdzie zmuszony był do pracy w zakładach Kruppa przy produkcji dział. Przeżył. Po wojnie przez lata ubiegał się o uznanie represji i uszczerbku na zdrowiu.

Oto jego list do Międzynarodowego Biura Poszukiwań:

image

imageŹródlo: Kolekcja Arolsen

  • Zofia Więcek – żona Michała, przeszła przez Montelupich, Płaszów, Ravensbrück oraz Sachsenhausen/Oranienburg. Była więziona i torturowana za działalność konspiracyjną męża i syna. Przeżyła.

  • Edward Więcek – syn, harcerz Szarych Szeregów, uczestnik konspiracji, odpowiedzialny za druk i kolportaż prasy podziemnej. Pierwszy raz aresztowany już w 1940 roku jako 17-latek — trafił wtedy do Sachsenhausen. Po aresztowaniu w 1943 roku był więziony na Montelupich, w Płaszowie, następnie w Gross-Rosen, Mittelbau i ostatecznie w jednym z najcięższych podobozów - Ellrich. Przeżył.

  • Zdzisława Więcek – córka, 14-letnia uczennica, uwięziona wyłącznie jako córka i siostra konspiratorów. Przeszła przez Montelupich, Płaszów. Nie znane są mi jej dalsze losy.

To nie była zwykła „akcja”, to był akt uderzenia w rodzinę jako strukturę, świadome zastosowanie odpowiedzialności zbiorowej, która miała złamać zarówno opór, jak i więzi.

Na koniec trochę absurdów z życia w czasach PRL-u na Osiedlu Oficerskim. Jak widać ulica Chłopickiego była wśród tych bardziej lubianych :) w 1979 r.

imageEcho Krakowa 1979 r.

Jeśli ten tekst był dla Ciebie wartościowy, możesz wesprzeć moją pracę „kawą” ☕.

Wszystkie kolejne wpisy "Dawnego Krakowa" będą przychodzić bezpośrednio na maila.
Bez paywalla, bez aplikacji.

Gefällt dir dieser Beitrag?

Kaufe Dawny Kraków einen Kaffee

Mehr von Dawny Kraków

DatenschutzNutzungsbedingungenMelden