У 2015 годзе на Еўрабачанні ў Вене адбыўся самы шчыры і незвычайны выступ за ўсю гісторыю конкурсу. Ён працягваўся ўсяго толькі паўтары хвіліны, але яго значнасць і глыбіня значна пераўзыходзіць усё тое, што дагэтуль паказвалі на тэлешоў. Гэта былі не чарговыя фрыкі ў пер’і і стразах і не папсовая балада, купленая за дзясяткі тысяч еўра ў шведаў. На сцэну Еўрабачання выйшаў фінскі панк-гурт Pertti Kurikan Nimipäivät з песняй «Aina mun pitää» («Мне заўсёды трэба») і пракрычаў свой маніфест так, каб было чутно па ўсім свеце.
Сыры, жорсткі, няўтульны, але вельмі шчыры выступ мужчын з асаблівасцямі псіхічнага развіцця — гэта глыток свежага паветра ў свеце штучных усмешак, пластыкавых песень і крывадушных лозунгаў. Сёння я раскажу вам пра Pertti Kurikan Nimipäivät і яго ўдзельнікаў — звычайных людзей і надзвычайных абставінах.

У 2012 годзе выйшла выдатная дакументальная стужка «Сіндром панка» — яе нават паказвалі ў мінскай «Ракеце». Фільм быў шыкоўны і вельмі эмацыйны.

Яго галоўныя героі — чацвёры фінскіх мужчын, якія аб’ядналіся ў панк-гурт Pertti Kurikan Nimipäivät («Імяніны Перці Курыка»). Падавалася б, нічога незвычайнага: шмат хто так робіць, каб пазбавіць сваё жыццё руціны і вярнуць у яго сапраўдны драйв.
Але тут гісторыя была адметная. Справа ў тым, што ўсе ўдзельнікі гурта маюць псіхафізічныя асаблівасці развіцця. Сіндром Дауна, аўтызм, сіндром Аспергера — вось з такімі дыягназамі жывуць Перці Курыка, Кары Аалта, Самі Хэле і Тоні Вялітала. Фільм мяне спраўды ўразіў сваёй непадробнай шчырасцю і складаным наратывам. Ад смеху да слёз гэтая гісторыя паказвала асобу кожнага з удзельнікаў Pertti Kurikan Nimipäivät, якія спрабуюць жыць паўнавартаснае жыццё і кайфаваць кожную яго хвіліну. Калі вы думаеце, што такое немагчыма, то памыляецеся. І фінскі панк-рок гурт — жывы доказ.
Pertti Kurikan Nimipäivät стварыў Пэрці Курыка. Ён нарадзіўся ў 1965 годзе і на ўласныя вочы бачыў першую хвалю панку 70-х. Гэтая музыка настолькі захапіла Пэрці, што ён зрабіўся яе фанатам на ўсё жыццё. Пэрці гадаваўся ў маленькім фінскім горадзе і з юнацтва меў асаблівасці развіцця. Але гэта не перашкодзіла яму навучыцца граць на гітары і стаць вялікім аматарам музыкі.

У 2004 годзе яго заўважыў сацыяльны педагог Калле Паямаа. Гэта было ў творчай майстэрні фінскай арганізацыі «Lyhty» для дарослых з асаблівасцямі развіцця. Калле быў так уражаны асобай і густамі Пэрці, што вырашыў дапамагчы яму сабраць свой уласны гурт. Пошукі астатніх музыкаў занялі некалькі гадоў: да 2009 года склад групы нарэшце сфармаваўся. У яго ўвайшлі чатыры чалавекі — акрамя Курыккі, гэта вакаліст Кары Аалта, бас-гітарыст Самі Хеле і бубнач Тоні Вялітала. Ва ўсіх удзельнікаў былі альбо сіндром Даўна, альбо расстройствы аўтыстычнага спектру. Кожны з іх жыў няпростым жыццём і сутыкаўся з абмежаванымі магчымасцямі і перашкодамі.
Кары Аалта нарадзіўся ў 1976 годзе ў Тампэрэ. Кары малодшы за Перці на 20 гадоў, але знаёмыя яны былі даўно: разам вучыліся ў спецыяльнай школе для дзяцей з асаблівымі патрэбамі.

Кары з дзяцінства любіў музыку і неўзабаве пасля школы перабраўся ў Хельсінкі, бліжэй да рок-тусоўкі. Высветлілася, што Аалта — сапраўдны шоўмэн! Яго экспрэсіўныя выхадкі на сцэне сталі часткай іміджу Pertti Kurikan Nimipäivät. Калі Кары заводзіўся, ён мог шпурнуць мікрафон, спрачацца з публікай ці пачаць імправізаваны стрыптыз.
Самі Хэле нарадзіўся ў 1973 годзе і з дзяцінства мае сіндром Дауна. У дзяцінстве яго сям'я шмат пераязджала: маленькі Самі паспеў пажыць і ў Бостане, і ў Нью-Ёрку, і ў Парыжы, і нават на поўдні Францыі.

Ён бегла размаўляе па-ангельску і нядрэнна па-французску — гэта ўвогуле нячастая якасць для фінскіх музыкантаў. У маладосці Хэле захапіўся ідэямі раўнапраўя і ўступіў у партыю Цэнтра (фінскі аналаг еўрапейскіх сацыял-лібералаў). Больш за дзесяць гадоў Самі быў чальцом партыі і наведваў яе сходы, быў актывістам руху "Me Itse" ("Мы самі") - арганізацыі, якая адстойвае правы людзей з інтэлектуальнымі парушэннямі.
Тоні Вялітала — самы малодшы ўдзельнік Pertti Kurikan Nimipäivät. Ён нарадзіўся ў пачатку 80-х.

Тоні вырас у звычайнай фінскай сям'і, перажыў дзяцінства з асаблівасцямі развіцця (па некаторых дадзеных, у яго сіндром Уільямса) і знайшоў у музыцы сапраўдны паратунак. Барабаніць ён пачаў літаральна з шасці гадоў. Бацькі падтрымалі захапленне, і неўзабаве хлопчык ужо займаўся ў спецыялізаванай музычнай школе пры цэнтры Resonaari у Хельсінкі — там людзі з з асаблівасцямі развіцця вучацца граць на інструментах па методыцы каляровых і фігурных нот.
Вось такі падабраўся неардынарны і цікавы склад музыкантаў. Некаторы час спатрэбіўся на тое, каб яны паразумеліся паміж сабой і пачалі адчуваць сябе гуртом. А пасля справа пайшла.
І ўжо першыя крокі Pertti Kurikan Nimipäivät прыцягнулі ўвагу публікі. У 2009 годзе іх сыры, але шчыры дэма-трэк «Kallioon!» («У Калліё!») прагучаў у фінскім фільме «Vähän kunnioitusta» («Трошкі павагі»), гісторыі пра дзяўчыну з парушэннямі развіцця, якая марыць пра самастойнае жыццё. Песня Курыккі была простай па форме — звонкія акорды гітары, прымітыўны рытм, крыклівы голас — але біла прама ў сэрца сваім зместам.
«Я не хачу жыць у закрытай установе, я хачу жыць у Калліё… Мне не хапае павагі, роўнасці ў жыцці», — сцвярджаў тэкст, напісаны ад асобы чалавека з інваліднасцю, які прагне нармальнага жыцця ў багемным раёне Хельсінкі.
Нечакана песня стала свайго роду лакальным хітом, а гурт зразумеў, што ў іх з'яўляецца аўдыторыя далёка за межамі кола людзей з інваліднасцю.
А ў 2012 годзе выйшаў той самы дакументальны фільм "The Punk Syndrome" (Kovasikajuttu), прысвечаны ўзлёту Pertti Kurikan Nimipäivät. Шчырая і эмацыйная стужка паказала музыкантаў без нейкага пафасу ці спекуляцый. Перад гледачом былі звычайныя людзі, якія праз канфлікты, расчараванне, боль і роспач ішлі да сваёй мары — рабіць музыку. Гэта быў сапраўдны панк — не дэкаратыўная яго версія, а музыка пратэсту супраць абмежаванняў, выклік грамадству. І гледачы гэта заўважылі: у гурта з’явіўся натоўп прыхільнікаў па ўсёй Скандынавіі і Нямеччыне.

Фінская крытыка адзначыла, што, самі таго не жадаючы, гэтыя панкі ператварыліся ў грамадскую з'яву: іх шчырыя песні пра боль і дыскрымінацыю зрабілі Pertti Kurikan Nimipäivät «палітычным» гуртом, падабаецца ім гэта ці не.
А ім не падабалася.
«Мы бунтуем супраць грамадства па-рознаму, але мы не палітычная група, - тлумачыў у інтэрв'ю басіст Самі Хеле. - Мы мяняем стаўленне [да людзей з інваліднасцю] пакрысе - у нас збіраецца шмат гледачоў, поўна фанатаў. Мы не хочам, каб за нас галасавалі з жалю: мы нічым не адрозніваемся ад усіх астатніх - звычайныя хлопцы з ментальнай інваліднасцю»
Гурт хутка стаў культавым на фінскай панк-сцэне. Pertti Kurikan Nimipäivät гралі класічны шумны панк-рок, брудны і прамалінейны: яны мацюкаліся са сцэны, пілі піва, выкрывалі ўладу заможных — словам, нічым не саступалі Sex Pistols або іншым легендам бунтарскага року. Кары Аалто мог папросту паказаць сярэдні палец публіцы, калі быў не ў настроі, і крычаў са сцэны што думае. Нешта кшталту: «Ненавіджу парламент! Ненавіджу гэты свет!»
Pertti Kurikan Nimipäivät гарлапанілі аб ілжывых палітыках, крыўдных насмешках, аб беспрасветнай руціне ў інтэрнатах для асаблівых людзей, Але ў тэкстах былі і побытавыя тэмы — ад кахання да кавы да нянавісці мыць посуд. Гэтая сумесь грубай шчырасці і чалавечнасці зрабіла іх блізкімі самай рознай аўдыторыі.

А цяпер вось вам крыху лічбаў для разумення, наколькі запатрабаваны быў Pertti Kurikan Nimipäivät. Да 2015 года ў гурта было пяць выпушчаных міні-альбомаў, адзін поўнафарматны альбом і больш за 200 канцэртаў у 16 краінах, у тым ліку гастролі ў ЗША і выступ на легендарным фестывалі South by Southwest у Тэхасе. Як вам?
Але самым паспяховым для фінскага гурта стаў менавіта 2015 год. Лідар Pertti Kurikan Nimipäivät Перці Курыка аднойчы прапанаваў хлопцам паспрабаваць паехаць на Еўрабачанне. Высветлілася, што ён — фанат конкурсу і глядзіць яго ажно з 70-х. Ідэя спадабалася не ўсім: басіст Хэле не дужа хацеў на гэтае свята гламуру, але ў выніку пагадзіўся. Маўляў, хай галоўнай будзе музыка і наш мэсэдж.
У выніку Pertti Kurikan Nimipäivät пайшлі на нацыянальны фінскі адбор на конкурс. Адмыслова яны напісалі песню «Aina mun pitää» — у ёй Кары Аалто з хрыплым абурэннем пералічвае дакучлівыя абавязанні свайго паўсядзённага жыцця: «Мне заўсёды трэба прыбірацца, мне заўсёды трэба мыць посуд, мне заўсёды трэба хадзіць на працу, мне заўсёды трэба хадзіць да лекара… »

Выступ Pertti Kurikan Nimipäivät на адборачным тэлешоў рэзка кантраставала са звыклым эстрадным бляскам. Чатыры простыя хлопцы выйшлі на сцэну без эфектных касцюмаў, піратэхнікі або балета. Ніякіх саступак "тэлевізійнаму фармату": скураныя касухі, разгубленныя погляды, шчыры, амаль дзіцячы напор — Pertti Kurikan Nimipäivät выглядалі гэтак жа, як у любым панк-клубе.
«Мы будзем такімі, якія мы ёсць, і не станем мяняцца дзеля гледачоў, – заяўляў Самі Хеле перад эфірам. – Гэта будзе сапраўдны панк, як мы заўсёды гралі».
Адзіная эфектная дэталь шоу: па просьбе Самі на сцэне ўсталявалі дым-машыну. «На адборы ў нас ужо быў адзін дымавік, а на “Еўрабачанні” я хачу тры! Хай будзе больш дыму – каб нас зусім не відаць!» - жартаваў Хеле перад паездкай на конкурс.
У выніку гурт перамог у галасаванні гледачоў і набраў 37 працэнтаў. Гэта значыла, што фінскія панкі паедуць на Еўрабачанне ў Вену!
Pertti Kurikan Nimipäivät сталі першым у гісторыі конкурсу панк-гуртом і першымі ўдзельнікамі з абмежаванымі інтэлектуальнымі магчымасцямі.
Міжнародныя СМІ наперабой пісалі пра «панку на Еўрабачанні» – ад BBC да The Guardian. Паштовая служба Фінляндыі нават выпусціла ў траўні 2015 года спецыяльную марку з фота гурта — за восем дзён да іх выхаду на вялікую сцэну ў Вене. Вось так чатыры чалавекі ў касухах і з гітарамі прыцягнулі да сябе і да ўсіх людзей з абмежаванымі магчымасцямі ўвагу ўсёй Еўропы.

Іх выступ на тэлеконкурсе працягваўся 85 секунд. Яны не прайшлі ў фінал, а перамог у выніку швед Монс Сельмерлёв. Але менавіта гэты выступ меў самае вялікае значэнне на конкурсе за ўсе гады яго існавання. Людзі з абмежаванымі магчымасцямі здольныя выйсці на вялікую сцэну і праспяваць пра сябе і свае праблемы. І варта звярнуць на гэта ўвагу. Гэта тэст на чалавечнасць. Не крывіцца і не пісаць, як гэта безгустоўна і непрыгожа (а такіх каментароў было шмат, а паспрабаваць пачуць і зразумець гэтую музыку і гэтых музыкантаў.
У канцы 2016 года, адсвяткаваўшы 60-годдзе, Перці абвясціў аб сваім сыходзе з музыкі.
"Час саступіць месца маладым, а самому адпачыць", - сказаў ён прэсе з уласцівай яму іроніяй. Свой развітальны канцэрт гурт даў 26 снежня 2016-га – у дзень нараджэння Курыкі – і затым спыніў існаванне.

Перці ажыццявіў задуманае: ён арганізаваў невялікі гурток дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва для людзей з інваліднасцю і заняўся рамёствамі, але часам ён выходзіць да мікрафона на сустрэчах панк-ветэранаў. А яшчэ ён выдаў кнігу сваіх вершаў і малюнкаў.
Кары Аалта пасля распаду Pertti Kurikan Nimipäivät працягвае займацца творчасцю: спявае ў аматарскіх праектах, выступае як запрошаны госць на панк-фестывалях. А па вечарах яго можна сустрэць у барах квартала Калліё — за куфалем піва, у кампаніі старых сяброў-панкаў, дзе ён распавядае байкі аб сваіх гастролях.
Самі Хэле ў 2016 годзе, паралельна з развітальным турам PKN, выпусціў сольны альбом Blue Moments пад сцэнічным імем Sam Heat. Гэта была вельмі мяккая, меладычная пласцінка — джазавыя балады і поп-кампазіцыі, ні следу панк-агрэсіі. Усе песні і словы Самі напісаў сам. Сёння Самі Хеле працягвае займацца музыкай, перыядычна выступае на невялікіх пляцоўках з сольным матэрыялам і не пакідае надзеі абрацца ў парламент Фінляндыі.
Тоні Вялітала пасля роспуску Pertti Kurikan Nimipäivät адышоў ад музычных спраў і жыве спакойным жыццём у родным горадзе. Ён зрэдку выступае з мясцовымі аматарскімі ансамблямі, а панк-ударнікам сябе зараз называе толькі жартам.
А вы можаце паглядзець яшчэ адну дакументалку пра выбітны фінскі гурт — «Punk Voyage», у якім адлюстраваныя апошнія гастролі Pertti Kurikan Nimipäivät. Гэта доказ, што музыка разбурае ўсе межы і яднае людзей. Дарэчы, у 2015 годзе я пісаў артыкул пра беларускі аркестр, у якім граюць людзі з асаблівасцямі развіцця. Можаце пачытаць яго.
Дзякуй, што падтрымліваеце канал, і за тое, што прачыталі гэты матэрыял! Я спадзяюся, што вам спадабалася гісторыя і музыка Pertti Kurikan Nimipäivät . Заставайцеся з «Міністэрствам сепультуры» - у наступным месяцы я прынясу вам яшчэ адзін цікавы сюжэт. Да сустрэчы!
Ваш міністр
