Цемра, дым — і сцэна патанае ў гуку. Гітарныя дроны і цяжкія рыфы гудуць, нібы рэактыўны рухавік, барабанныя ўдары аддаюцца ў грудзях слухачоў. На сцэне – тры постаці: барабаншчык перад велізарным гонгам, басіст з двухгрыфавай гітарай і гітарыстка, якая маўкліва выводзіць пранізлівыя сола. Гэта гурт Boris – японскае трыё, вядомае тым, што вось ужо тры дзесяцігоддзі разбурае жанравыя межы цяжкой музыкі і застаецца легендай сусветнага андэрграўнду.
Усё пачалося ў Варшаве. Дакладней, у «Варшаве» — незалежнай музычнай краме ў Токіа, дзе падпрацоўваў малодзенькі студэнт Ацуа ўпершыню пачуў амерыканскі гурт Melvins — бясконцую крыніцу натхнення для музыкантаў з усяго свету.
У Melvins вось толькі-толькі выйшаў альбом Bullhead, а на ім — манументальны васьміхвілінны трэк Boris, брудны, цяжкі, шумны. У кантэксце сусветнай рок-музыкі таго часу гэтае гучанне моцна адрознівалася абсалютным непрызнаннем мэйнстрымавых канонаў, і гэта моцна ўразіла і натхніла Ацуа. Таму калі вакол бубнача Нагата згуртаваліся іншыя студэнты мастацкага ўніверсітэта Токіа і вырашылі зрабіць уласны гурт, назва ўжо была гатовая.
Не ўпэўнены, што студэнты мастцкага ўніверсітэта ў Токіа дакладна зразумелі тэкст песні Melvins. Таксама не ўпэўнены, што яны ведалі значэнне слова Boris («Гераін») на амерыканскім слэнгу ў 80-х, але з вось такой цікавай выпадковасці з’явіўся адзін з самых уплывовых андэграўндных гуртоў сучаснасці.
Больш за трыццаць альбомаў у дыскаграфіі, няспынныя гастролі па ўсім свеце, сусветныя знакамітасці сярод прыхільнікаў, саўндтрэкі да вядомых фільмаў — і татальная адсутнасць акрэсленых стылістычных межаў. Хаця, тут усё ж такі можна крыху паспрачацца, бо ў аснове музыкі Boris ляжыць «японскі блюз» — нойз.
Для японскіх аўтараў нойз стаў тым, чым быў блюз для ранейшых пакаленняў на Захадзе: сродкам выказаць схаваны боль і напружанне праз экстрэмальны гук, пазбаўлены традыцыйных музычных форм.
У японскай культуры, якая традыцыйна заахвочвае стрыманасць і падаўленне негатыўных пачуццяў, нойз стаў свойасаблівым катарсісам. Шматлікія прадстаўнікі сцэны жылі звычайнае жыццё і выпускалі назапашаныя эмоцыі менавіта ў шумавых выступах. Вось вам прыклад – дуэт Incapacitants, удзельнікі якога працуюць банкаўскім служачым і дзяржаўным чыноўнікам, а пасля ператвараюцца ў нойз-артыстаў.
У сярэдзіне 90-х японская андэграўндная сцэна кіпела: панк, хардкор, метал, авангардны noise – усё існавала паралельна і пачынала змешвацца ў эксперыментах маладых гуртоў. Натуральна, самыя цікавыя і радыкальныя эксперыменты адбываліся ў творчых навучальных установах, таму менавіта вось тут студэнты-музыканты Ацуа, Такешы і Вата згуртаваліся вакол свайго сябра-бубнача па мянушцы Нагата.
Неўзабаве бэнд-лідар пакінуў склад, і калектыў аформіўся як трыа. З таго часу склад гурта нязменны: барабаншчык і вакаліст Ацуа, басіст/гітарыст Такешы і гітарыстка Вата граюць разам ужо больш за трыццаць гадоў.
Boris імкнуліся быць падобнымі да сваіх куміраў Melvins: іх раннія рэлізы гучалі як густа замяшаная сумесь павольнага “думу” з агрэсіяй хардкор-панку. Першыя выступы троіцы былі хаатычныя і надзвычай гучныя – музыканты тусаваліся з панк-гуртамі і абажалі граць на мяжы максімальнай гучнасці. Цікава, што хоць у Токіё да іх квітнела псіхадэлічная авангардная сцэна (гурты накшталт Fushitsusha ці High Rise), маладыя ўдзельнікі Boris наўмысна не арыентаваліся на папярэднікаў. Яны адчувалі сябе новым пакаленнем і не хацелі замыкацца ў адным жанры. Шукалі ўласнае гучанне па-за стандартнымі катэгорыямі.
І знайшлі яго менавіта ў «японскім блюзе» — музыка Boris адначасова агрэсіўная і катарсічная: за грукатам і фідбэкам хаваецца шчырае перажыванне, пэўная духоўная праўда, якой гурт дзеліцца са слухачамі.
З 1990-х гадоў Boris выпусцілі каля трыццаці студыйных альбомаў. Іх дыскаграфія – гэта сапраўдны лабірынт, дзе амаль кожны рэліз адрозніваецца па гучанні ад папярэдняга. Напрыклад, ужо на раннім этапе гурт лавіраваў паміж супрацьлеглымі палюсамі: дэбютны альбом «Absolutego» складаецца з аднаго 60-хвіліннага трэка – павольнага дроўн-дума, натхнёнага гуртамі Earth і Melvins.
А ўжо наступны дыск «Amplifier Worship» змяшаў цяжкі сладж-метал з псіхадэлічнымі імправізацыямі і ціхімі медытатыўнымі ўрыўкамі.
Інструментальны амбіент-дрон «Flood» складаецца з чатырох звязаных частак і нагадвае павольнае падарожжа ў космас гуку.
Альбом «Boris at Last - Feedbacker» – пяцічастковая сюіта, пабудаваная на манатонным гітарным фідбэку і меланхалічных мелодыях, якая набыла культовы статус сярод прыхільнікаў гурта.
А вось на альбоме «Akuma No Uta» («Песня д’ябла») Boris зрабілі нечаканы рэверанс у бок класічнага року: на вокладцы гэтага запісу Вата ў вобразе фолк-спевака Ніка Дрэйка, а музыка — гаражны стоунер і шумавы панк. Менавіта з «Akuma No Uta» гурт упершыню гучна заявіў пра сябе на радзіме.
Паваротным момантам для Boris стаў альбом «Pink» – імклівы і меладычны шумавы рок, які атрымаў прызнанне крытыкаў і значна пашырыў іх аўдыторыю за межамі Японіі. Pitchfork адзначыў «Pink» як найлепшы новы рэліз, а гурт адправіўся ў працяглы тур па ЗША.
Але гэты поспех не зафіксаваў Boris у пэўных межах — яны працягнулі эксперыментаваць далей. Альбом «Smile» выйшаў у дзвюх розных версіях – для японскага і замежнага рынкаў – і паказаў нечаканы ўплыў глэм-року і нават J-pop на гучанне гурта. Музыканты прызнаваліся, што пасля знясільваючых гастроляў у перыяд Pink яны адчулі настальгію па яркім рок-гуку 80-х, на якім выраслі. І яны вырашылі асвяжыць сваю музыку элементамі гэтай эстэтыкі – што спачатку збянтэжыла некаторых прыхільнікаў, асабліва на радзіме.
У 2011 годзе троіца зайшла яшчэ далей: адначасова выйшлі тры рэлізы! Эксперыментальны «New Album» і змрочны дрым-поп «Attention Please» фактычна адмовіліся ад “металічнай” агрэсіі, прычым у другім усе вакалы выканала Вата – упершыню ў гісторыі гурта. Паралельна з імі Boris выдалі «Heavy Rocks». Гэтыя смелыя эксперыменты стварылі пэўную блытаніну сярод слухачоў – японская аўдыторыя не адразу прыняла новыя павароты. Але гурт ясна даў зразумець, што для яго не існуе паняцця “занадта далёка”. Як казаў Такешы, нават такія нетыповыя плыткі яны ўсё роўна лічылі па-свойму “цяжкімі” і хацелі растлумачыць разнастайнасць таго, чым можа быць heavy.
Да сярэдзіны 2010-х альбом «Noise» (2014) канстатаваў: Boris сапраўды “адзін з найцяжэй вызначальных гуртоў у свеце”. Гэты дыск аб’яднаў бадай увесь арсенал стыляў, калісьці засвоеных гуртом – ад пранізлівых поп-матываў да 19-хвілінных павольных медытацый.
Пасля яго Boris задумаліся пра спадчыну. Альбом «Dear» першапачаткова планаваўся як развітальны: праз 25 гадоў бясконцых тураў і запісаў музыкі сутыкнуліся з крытычнымі праблемамі асабістага жыцця і думалі спыніць дзейнасць гурта. Яны вырашылі паставіць “кропку” – альбом-запавет — і сабраць у ім усё лепшае, што зрабілі за чвэрць стагоддзя. «Dear» сапраўды стаў своеасаблівым магнум опусам Boris: тут ёсць і вяртанне да паходжання, і эпічны дроўн-дум, і атмасферныя шугейз-гімны, і вязкі стоунер. На шчасце, гэты рэліз не стаў апошнім – наадварот, музыканты настолькі натхніліся працай, што перадумалі закрываць гурт.
У 2020 годзе Boris выпусцілі раптоўны альбом «NO», прасякнуты лютым панк-духам – фактычна гэта была рэакцыя гурта на хаос і трывогу пандэмічнага часу. Пасля змрочнага і павольнага «Love & Evol» (2019) дыск «NO» прагучаў нібы выбух: кароткія хуткасныя трэкі, шалёныя крыкі, агрэсія і энергія пратэсту. Музыкі прызналіся, што знялі стрэс праз вяртанне да каранёў – хардкор-панку.
“У акружэнні негатыўных эмоцый экстрэмальная музыка стала для нас формай лячэння,” – адзначаў Такешы, згадваючы, як у юнацтве праслухоўванне панку дапамагло ператварыць злосць і страх у нешта пазітыўнае.
Назва альбома NO – прагучала як маніфест непадпарадкавання атмасферы роспачы. Boris нават апублікавалі заяву з тлумачэннем свайго пасылу:
“Узнікаюць трывога, страх, смутак, гнеў і нянавісць, што расколваюць свет,” – пісалі музыканты. — “Але калі мы зможам зноў падарожнічаць, гэта стане доказам, што свет рухаецца наперад".
Следам трыа выдала альбом-пабраціма «W» (2022), задуманы як працяг і процівага «NO» – на ім галоўны вакал зноў належыць Вата, а музыка паварочвае ў бок цішыні і спадзявання.
Свой 30-годдзе гурт адзначыў вяртаннем да вытокаў: у 2022-м выйшаў альбом «Heavy Rocks» (уже трэці з такой назвай у іх дыскаграфіі). Нават праз тры дзесяцігоддзі Boris не спыняюцца – у 2023-м яны запісалі калабарацыю з нью-ёркскім індастрыял-панк трыё Uniform («Bright New Disease») і зноў выправіліся ў шматтыднёвы тур па ЗША разам з кумірамі — гуртом Melvins.
Асобная тэма — гэта жывыя выступы Boris. Яны вядомыя выкарыстаннем вялікай колькасці гітарных аксесуараў, узмацняльнікаў і педаляў эфектаў. Вата ўжывае E-bow — прыладу, якую трымаюць у руцэ як медыятар, і якая пры дапамозе магнітнага поля прымушае струны вібраваць, дазваляючы дасягнуць гукаў, падобных да тых, што ствараюцца смычком, або маніпуляваць фідбэкам. Вата таксама часам грае на акардэоне і клавішных падчас канцэртаў.
Такешы звычайна грае на бас-гітары/гітары з падвойным грыфам. Гэта дазваляе яму пераключацца паміж рытм-гітарай падчас доўгіх кампазіцый і бас-гітарай падчас больш традыцыйных трэкаў, не мяняючы інструмент.
Boris таксама выкарыстоўваюць надзвычай нізкія строі (напрыклад, A# standard), каб дасягнуць больш цяжкага гуку. Напрыклад, для кампазіцыі "Loveless" з альбома NO Такешы выкарыстаў настройку ў тры актавы.
На сусветнай арэне гурт Boris стаў адным з сімвалаў японскага андэрграўнднага рока. Іх раннія рэлізы выходзілі абмежаванымі накладамі на вінілавых плытах і касетах, таму кожная копія, якая трапляла да замежнага слухача, была на вагу золата.
У 2000-х заходнія незалежныя лэйблы пачалі перавыдаваць альбомы Boris для Еўропы і ЗША, і слава пра гэты нечуваны японскі гурт пайшла па свеце. Музыка Boris з’явілася нават у мэйнстрым-кантэксце – напрыклад, іх кампазіцыя “Farewell” прагучала ў фінале папулярнага серыяла Scandal.
Рэжысёр Джым Джармуш, які ўключыў Boris у саўндтрэк да свайго фільма The Limits of Control, высока ацаніў іх жывую манеру выканання. Джармуш сказаў, што калі яны граюць ужывую, то знаходзяцца ў рэжыме, падобным да джазавых музыкаў — не структурна ці музычна, але ў тым, як яны слухаюць тое, што робяць іншыя, і развіваюць гэта.
Феномен Boris – гэта не толькі пра дэцыбелы і грукат, але і пра пастаянны творчы пошук.
“Heavy – гэта хутчэй стан быцця, а не музычны стыль,” – тлумачыць Такешы.
Для Boris гэтае пачуццё можа ўвасабляцца і ў гітарным шуме, і ў ціха-меланхалічных гукавых ландшафтах – галоўнае, каб музыка несла эмацыйную і нават фізічную “вагу”. Менавіта таму на іх плытках побач суіснуюць, здавалася б, супрацьлеглыя рэчы – жорсткі хардкор і паветраны шугейз, экстрымальны дум-метал і далікатны эмбіент. Усё гэта для Boris – розныя адценні аднаго спектру.
Проста паслухайце чароўны кавер Boris на песню Last Christmas, вашае ўяўленне пра калядную класіку зменіцца назаўсёды!
Дзякуй, што падтрымліваеце канал, і за тое, што прачыталі гэты матэрыял! Я спадзяюся, што вам спадабалася гісторыя і музыка Boris. Заставайцеся з «Міністэрствам сепультуры» - у наступным месяцы я прынясу вам яшчэ адзін цікавы сюжэт. Да сустрэчы!
Ваш міністр
