Раяль над Мачу-Пікчу. Як чылійскія рокер ...

Раяль над Мачу-Пікчу. Як чылійскія рокеры перамаглі дыктатуру і смерць

May 04, 2026
198

Уявіце сабе велічныя, схаваныя ў аблоках руіны Мачу-Пікчу — старажытнага горада інкаў, які ўзвышаецца над далінай ракі Урубамба ў Перу. У 1981 годзе над гэтымі непрыступнымі гарамі лунаў транспартны верталёт. Ён нёс не ваенны груз і не абсталяванне для археалагічных раскопак. На тросе пад верталётам калыхаўся вялікі канцэртны раяль. Яго дастаўлялі на вяршыню для таго, каб чылійскі гурт Los Jaivas змог выканаць сваю галоўную музычную эпапею — сімфанічны рок-твор, напісаны на вершы нобелеўскага лаўрэата Пабла Неруды. За гэтым сюррэалістычным відовішчам назіралі тэлекамеры і будучы нобелеўскі лаўрэат па літаратуры, перуанскі пісьменнік Марыа Варгас Льёса, які павінен быў стаць вядучым гістарычнай трансляцыі.

imageГэты вобраз — класічны раяль сярод старажытных камянёў высока ў Андах — ідэальна ілюструе сутнасць Los Jaivas. За больш чым шэсцьдзясят гадоў свайго існавання гэты калектыў зрабіў тое, што здавалася немагчымым: яны ўзялі заходнюю форму прагрэсіўнага рока і ўдыхнулі ў яе спрадвечную, дзікую і глыбокую эмоцыю Лацінскай Амерыкі. Яны перажылі дыктатуры, выгнанне, эміграцыю і страшныя асабістыя трагедыі.

Проста ўявіце гурт, які спалучае ў сабе эксперыментальную смеласць Pink Floyd, віртуознасць класічнага сімфанічнага аркестра і шаманскую рытуальнасць андскіх індзейцаў. Гэта гісторыя пра тое, як пяцёра школьных сяброў з чылійскага ўзбярэжжа ператварыліся ў легенду, і пра тое, як музыка можа стаць адзіным надзейным домам для тых, хто страціў сваю радзіму.

imageГісторыя гурта пачынаецца ў 1963 годзе ў прыбярэжным горадзе Вінья-дэль-Мар, вядомым сваімі пляжамі і мяккім ціхаакіянскім брызам. У сценах сярэдняй школы сустрэліся звычайныя чылійскія падлеткі. Гэта былі тры браты Пара — Клаўдыё, Эдуарда і Габрыэль, а таксама іх блізкія сябры Эдуарда "Гато" Алькінта і Марыа Муціс.

Кожны з іх прынёс у гурт свой уласны, унікальны сусвет. Эдуарда Алькінта, якога ўсе называлі "Гато" (Кот) за яго глыбокі і крыху касмічны позірк, пачаў займацца музыкай яшчэ ў 12 гадоў. Таемна ад бацькі ён падбіраў на гітары песні выдатнага аргенцінскага фалькларыста Атауальпы Юпанкі. Гато і Клаўдыё Пара сышліся на глебе агульнай любові да кінематографа, што пазней адаб'ецца на "візуальнасці" іх музыкі.

imageКлаўдыё Пара, наадварот, выхоўваўся на строгай еўрапейскай класіцы. Дзякуючы свайму дзядзьку Рамону, таленавітаму салісту-піяністу, і цётцы Гладыс, Клаўдыё з дзяцінства наведваў канцэрты Чылійскага сімфанічнага аркестра і выступы вялікага піяніста Клаўдыё Арау. Дарэчы, сям'я Пара мела далёкія сваяцкія сувязі з чылійскай дынастыяй Пара, з якой паходзілі выбітная спявачка Віялета Пара і паэт Ніканор Пару. 

imageПадлетак Клаўдыё ў 1965 годзе настолькі захапіўся музыкай, што кінуў вывучэнне інжынерыі ў Тэхнічным універсітэце Федэрыка Санта-Марыя, каб у 19 гадоў паступіць у Кансерваторыю Чылійскага ўніверсітэта ў Санцьяга. Ён стаў адзіным удзельнікам гурта з фармальнай акадэмічнай адукацыяй.

imageШто тычыцца Марыа Муціса, ён першапачаткова быў гітарыстам, як і Гато Алькінта, але паколькі гурту катастрафічна не хапала басіста, яму давялося ўзяць у рукі бас-гітару — інструмент, з якім ён застанецца на ўсё жыццё. Габрыэль Пара сеў за бубны, а Эдуарда Пара ўзяў на сябе клавішныя і перкусію.

15 жніўня 1963 года хлопцы ўпершыню выйшлі на сцэну Муніцыпальнага тэатра Вінья-дэль-Мар разам з іншымі вучнямі сваёй школы. У той час у Чылі было модна даваць музычным калектывам англамоўныя назвы, таму яны назваліся The High & Bass. Па адной з версій, назва іранічна абыгрывала розніцу ў росце паміж удзельнікамі, бо слова "bass" (бас-гітара) у іспанскай мове гучыць гэтак жа, як "bajo" (нізкі, кароткага росту). Цягам шасці гадоў яны выступалі на мясцовых вечарынах, граючы пераважна трапічную музыку, боса-нову, балеро і ранні рок-н-рол.

imageЛацінская Амерыка таго часу вібравала ад палітычных і сацыяльных зрухаў. У Чылі набіраў моц сацыялістычны рух, які ў 1970 годзе прывёў да ўлады прэзідэнта Сальвадора Альендэ. Разам з палітычным абуджэннем прыйшло і культурнае: чылійская моладзь пачала шукаць уласныя карані, адмаўляючыся ад сляпога капіявання амерыканскіх і брытанскіх трэндаў.

imageУ 1970 годзе Хорхе Гомес арганізаваў фестываль на адкрытым паветры ў П'едра-Роха, які часта называюць "чылійскім Вудстокам". Гэтая падзея, якая сабрала тысячы хіпі і маладых бунтароў у палярызаванай краіне, стала каталізатарам перамен для гурта. Музыкі зразумелі, што ім больш не пасуе англійская назва, і вырашылі пагуляцца словамі. High & Bass пераўтварыліся ў Jaivas — гучала амаль як "jaibas" ("крабы"), але з наўмыснай памылкай. Музыкі вырашылі яе пакінуць як цікавы ўнутраны мем і рэбус для фанатаў. 

imageРазам з назвай радыкальна змянілася і музыка. Los Jaivas запусцілі магутны працэс эксперыментаў. Іх першы аднайменны альбом 1971 года, які фанаты неафіцыйна называюць El Volantín, быў запісаны амаль цалкам на аснове жывых студыйных імправізацый. Яны звярнуліся да дакалумбавай спадчыны і пачалі выкарыстоўваць традыцыйныя індзейскія і афра-лацінскія інструменты: флейты кену і тарку, струннае чаранга, трутруку (доўгі духавы інструмент індзейцаў мапучэ), а таксама разнастайную перкусію — тумбадорас, бамбо і маракасы.

Культуролагі апісвалі гэта як выбітны акт дэкаланіяльнага мыслення. У той час як пануючая еўрацэнтрычная мадэль успрымала індзейскія культуры як нешта архаічнае, Los Jaivas вырвалі заходні рок-н-рол з яго кантэксту і пасадзілі на андскую глебу. У іх ранніх песнях гучалі рытмы андскага ўайньё, "д'ябальскіх танцаў" (diabladas) і балеро, якія арганічна зліваліся са складанымі партыямі электрагітар і ўдарных. Іх музыка літаральна ўвасабляла вяртанне да схаванай, адрынутай ідэнтычнасці кантынента.

У гэты ж час у краіне квітнеў магутны рух "Новая Чылійская Песня», які выкарыстоўваў фальклёр для прамых палітычных маніфестаў і сацыяльнай крытыкі. Los Jaivas ішлі іншым шляхам, бо іх пратэст быў у першую чаргу эстэтычным. У 1972 годзе яны выпусцілі песню Todos Juntos ("Усе разам"), якая імгненна ўзляцела на вяршыні хіт-парадаў і стала гімнам усяго кантынента. З яе простым, але глыбокім пасланнем аб еднасці і міры, песня гучала з кожнага праса і ператварыўла гурт у сімвал свабоды.

Эпоха свабоды і эксперыментаў жорстка абарвалася 11 верасня 1973 года, калі ваенны пераварот пад кіраўніцтвам генерала Аўгуста Піначэта зрынуў дэмакратычны ўрад Сальвадора Альендэ. На вуліцах Санцьяга з'явіліся танкі, пачаліся масавыя рэпрэсіі, цэнзура, выкраданні і забойствы іншадумцаў. Заставацца ў Чылі для музыкаў, якія сваім выглядам, хіпі-стылем і свабоднай музыкай увасаблялі ўсё тое, што ненавідзела хунта, стала фізічна небяспечна.

imageLos Jaivas былі вымушаныя бегчы з краіны. Яны перасеклі Анды і аселі ў суседняй Аргенціне, у горадзе Саратэ, дзе пачалі жыць вялікай супольнай камунай. Разам з імі ў адным доме жылі іх жонкі, дзеці, тэхнічны персанал і сябры. Гэты камунальны побыт стаў асновай іх творчага працэсу: музыка нараджалася падчас штодзённых сумесных абедаў, доўгіх размоў і бясконцых джэм-сэйшнаў. У Аргенціне гурт набыў неверагодную папулярнасць, гастралюючы ад Патагоніі да Бразіліі.

Тут у 1974 годзе яны запісалі сумесны альбом з бразільскім музыкам Мандукам (Los sueños de América) і свой знакаміты бліскучы альбом 1975 года Los Jaivas. Менавіта ў ім канчаткова выкрышталізаваўся іх унікальны стыль, дзе гучанне фартэпіяна Клаўдыё Пары сустракалася з цяжкім рокам. 

У 1977 годзе выйшаў альбом Canción del sur, дзе Эдуарда Пара ўпершыню выкарыстаў культавы сінтэзатар Minimoog, дадаўшы гурту прагрэсіўнага касмічнага гучання. Да гурта на гэтым этапе далучаліся такія музыкі, як Хуліа Андэрсан, Пахара Кансані і Альберта Леда, якія ўзбагацілі вакальныя і інструментальныя аранжыроўкі.

Але палітычны клімат Паўднёвай Амерыкі быў бязлітасным. У 1976 годзе ў Аргенціне таксама адбыўся ваенны пераварот, і да ўлады прыйшла дыктатура генерала Відэлы. Пасля таго як адзін з братоў Пара, Эдуарда, быў часова затрыманы аргенцінскімі спецслужбамі, гурт зразумеў, што Лацінская Амерыка больш не з'яўляецца бяспечным месцам. У канцы 1977 года ўся іх вялізная чылійская сям'я села на карабель і адправілася ў Францыю.

imageУ ціхім прадмесці Парыжа Шатэнэ-Малабры яны знайшлі прытулак у вялікім старадаўнім маёнтку XVIII стагоддзя, які называўся "Les Glycines" (Гліцыніі). Гэты дом стаў іх творчай лабараторыяй.

imageЖывучы ў Еўропе камунай, Los Jaivas пачалі актыўна гастраляваць. Яны выступалі ў тэатры "Алімпія" ў Парыжы і ў тэатры "Шафтсберы" ў Лондане, прадстаўляючы еўрапейскай публіцы невядомую ім магію — псіхадэлічны рок з андскай генетыкай.

Іх прымалі з захапленнем, а брытанская прэса нават назвала Габрыэля Пару адным з найлепшых барабаншчыкаў свету. У 1980 годзе, па запрашэнні Радыё Францыі, яны падрыхтавалі глыбокі праект па пераасэнсаванні спадчыны Віялеты Пара (Obras de Violeta Parra).

Аднойчы гурт атрымаў незвычайную прапанову ад свайго сябра, перуанскага тэлепрадзюсара Даніэля Каміно. Ён прапанаваў ім напісаць музыку да "Вышынь Мачу-Пікчу" (Alturas de Macchu Picchu) — цэнтральнай часткі эпічнай паэмы "Усеагульны спеў" (Canto General) чылійскага паэта Пабла Неруды.

imageМузыкі прынялі выклік і на тры месяцы замкнуліся ў сваёй французскай рэзідэнцыі. Праца была тытанічнай. Вершы Неруды складаныя, шчыльныя, напоўненыя метафарамі гістарычнага болю і захапленнем веліччу зніклай імперыі інкаў. Ператварыць іх у рок-кампазіцыі так, каб не згубіць ні літаратурнай глыбіні, ні музычнага драйву, патрабавала ювелірнай дакладнасці. Запіс праходзіў у ліпені 1980 года ў Les Glycines і завяршыўся летам 1981 года ў Кёльне.

Выдадзены ў 1981 годзе, альбом Alturas de Macchu Picchu стаў вяршыняй іх кар'еры і адным з найважнейшых альбомаў у гісторыі ібера-амерыканскага рока. Гэта была маштабная сімфанічная рок-опера. Цэнтральная 11-хвілінная кампазіцыя La Poderosa Muerte ("Магутная смерць") уражвала зменамі рытму і выкарыстаннем чаранга і акарыны — усё разам гучала як містычны рэквіем. А светлая, танцавальная і аптымістычная Sube a Nacer Conmigo Hermano ("Падніміся, каб нарадзіцца са мной, брат") стала заклікам да ўваскрашэння ўсёй Лацінскай Амерыкі. Усяго пры запісе было выкарыстана больш за 20 розных інструментаў. Кытыкі апісвалі гэта як "сустрэчу інкаў з Майкам Олдфілдам".

imageАле самы неверагоднае адбывалася падчас візуалізацыі альбома. Каб прэзентаваць працу, гурт атрымаў унікальны дазвол на правядзенне жывога канцэрта проста ў руінах Мачу-Пікчу ў Перу. Менавіта для гэтага тэлевізійнага спецвыпуску спатрэбіўся верталёт, каб падняць цяжкі раяль Клаўдыё Пары па стромкіх і вузкіх каменных прыступках на самую вяршыню старажытнага горада. Габрыэль Пара іграў свае партыі, апрануты ў традыцыйны касцюм андскага д'ябла. Гэтая гістарычная тэлепраграма, якую прадстаўляў Марыа Варгас Льёса, была паказана па чылійскім і перуанскім тэлебачанні, стаўшы магутным культурным мастом паміж краінамі.

У тым жа 1981 годзе, знаходзячыся на піку сусветнай славы і творчага росквіту, Los Jaivas прынялі рашэнне вярнуцца ў Чылі з канцэртамі. Гэта быў час найвышэйшай небяспекі. Піначэт усё яшчэ жорстка кантраляваў краіну, увёўшы новую канстытуцыю і працягваючы рэпрэсіі. Любыя публічныя сходы былі сапраўднай рызыкай

imageКанцэрты Los Jaivas у санцьягскім Teatro Caupolicán і ў родным Вальпараіса сталі не проста музычнай падзеяй. Для тысяч маладых чылійцаў, якія выраслі ў атмасферы паранаідальнага страху і каменданцкіх гадзін, Los Jaivas з'явіліся як пасланцы з іншага вымярэння. Людзі папросту плакалі на канцэртах ад эйфарыі. Музыка гурта была магутным напамінам пра іншае Чылі — свабоднае, мірнае, звязанае са сваімі індзейскімі каранямі. Чылі, якое існавала да трагедыі ваеннага перавароту. У момант, калі са сцэны гучаў голас Гато Алькінты, які спяваў вершы Пабла Неруды, тэатр ператвараўся ў тэрыторыю абсалютнай, непадкантрольнай уладам свабоды.

На жаль, гэтая у гэтай гісторыі былі не толькі трыюмфы. 

У 1988 годзе, калі гурт знаходзіўся ў Перу, у аўтамабільнай катастрофе загінуў Габрыэль Пара — бубнач, сэрца і нястомны рухавік іх рытм-секцыі. Яго гібель стала сапраўднай нацыянальнай трагедыяй для Чылі. Уплыў Габрыэля на музычную культуру быў настолькі магутным, што пазней дзень яго нараджэння, 25 ліпеня, быў афіцыйна абвешчаны "Днём чылійскага бубнача".

Страта брата і найбліжэйшага сябра магла б паставіць крыж на існаванні любога калектыву. Але Los Jaivas, якія заўсёды функцыянавалі не проста як гурт, знайшлі выйсце ўнутры сваёй сям'і. Дачка Габрыэля, Хуаніта Пара, якой на той момант было толькі 18 гадоў, вырашыла працягнуць справу бацькі. Яна інтэнсіўна трэніравалася і вучылася пяць доўгіх гадоў, перш чым афіцыйна заняць яго месца за бубнамі.

Аднак лёс падрыхтаваў ім новыя выпрабаванні. 15 студзеня 2003 года Чылі скаланула новая навіна: падчас плавання ў моры каля горада Какімба ад раптоўнага сардэчнага прыступу ва ўзросце 57 гадоў памёр нязменны вакаліст, гітарыст і душа гурта Эдуарда "Гато" Алькінта. 

imageАле і тут гісторыя сямейнай пераемнасці паўтарылася. На дапамогу прыйшлі дзеці "Гато": яго сыны Анкату (стаў на месца гітарыста) і Элой (саксафон і перкусія), а таксама дачка Аўрора (вакал) далучыліся да калектыву, каб працягнуць справу бацькі. Аўрора неўзабаве пакінула гурт, каб прысвяціць сябе акцёрскай прафесіі, яе месца заняў Карлас Кабесас. На жаль, злы рок не пакінуў сям'ю Алькінта ў спакоі: усяго праз год пасля смерці бацькі, у 2004 годзе, 33-гадовы Элой раптоўна памёр ад інфаркту. Яго месца ў гурце пазней заняў саксафаніст Франсіска Боска.

imageНягледзячы на беспрэцэдэнтную колькасць трагедый, якія знішчылі б любы іншы музычны калектыў, Los Jaivas працягваюць сваю дзейнасць нават праз шэсцьдзесят гадоў пасля заснавання. Сёння на сцэну выходзяць ветэраны-заснавальнікі Клаўдыё Пара і Марыа Муціс, якім дапамагае Хуаніта Пара на бубнах, а таксама новыя таленавітыя ўдзельнікі — Карлас Кабесас, Франсіска Боска і Алан Рэале. Іх канцэрты дагэтуль збіраюць тысячы прыхільнікаў розных пакаленняў.

Los Jaivas не проста стварылі прагрэсіўны андскі рок. Яны далі Лацінскай Амерыцы саўндтрэк для разумення самой сябе. 

Песні Los Jaivas — гэта ўжо школьная праграма, частка чылійскага фальклору. Калі ў 2010 годзе ўвесь свет сачыў за драматычнай аперацыяй па выратаванні 33 чылійскіх шахцёраў з падземнага палону, менавіта эпічная песня Sube a Nacer Conmigo Hermano ("Падніміся, каб нарадзіцца са мной, брат") суправаджала тэлевізійныя трансляцыі.

Los Jaivas паказалі, што традыцыі мінулага — гэта не пыльныя экспанаты ў этнаграфічным музеі, а жывая бурлівая энергія. Нават калі палітыка, ваенныя дыктатуры, гісторыя і сама смерць спрабуюць разбурыць тое, што ты любіш, песня будзе гучаць вечна. Як спяваў Гато Алькінта пад акампанемент раяля на вышыні Мачу-Пікчу: магутная смерць ніколі не здолее перамагчы магутнае жыццё.

Дзякуй, што падтрымліваеце канал, і за тое, што прачыталі гэты матэрыял! Я спадзяюся, што вам спадабалася гісторыя і музыка Los Jaivas. Заставайцеся з «Міністэрствам сепультуры» - у наступным месяцы я прынясу вам яшчэ адзін цікавы сюжэт. Да сустрэчы!

Ваш міністар

Vous aimez cette publication ?

Achetez un café à Aliaksandr Charnukha

Plus de Aliaksandr Charnukha