Вашае знаёмства з аргентынскім фальклорам пачалося вельмі даўно. Напэўна, вы і самі таго не ведаеце. Аднойчы бацькі ўключылі перадачу «В мире животных», і гэтая мелодыя назаўсёды засталася ў свядомасці.
Гэта знакаміты «Жаўрук» Поля Марыа — менавіта з яго заўсёды пачыналася перадача з Драздовым. Але Марыа толькі адаптаваў прыгожы лацінаамерыканскі твор і не быў яго аўтарам, а напісаў гэтую чароўную мелодыю Арыель Рамірэс — аргентынскі кампазітар, які стварыў у 1964 годзе «Крэольскую месу». Гэты твор — вельмі цікавае і яскравае спалучэнне фальклору і традыцыйных спеваў з акадэмічнай музыкай. Ён вывучае вытокі запальных рытмаў і тэмпераментных мелодый, паглыбляецца ў самую існасць аргентынскай культуры і транслюе сапраўдны генетычны код нацыі.
Гэтую песню аднойчы пачуў у выкананні аргентынскай спявачкі Мерседэс Сосы французкі шансанье Жыль Дрё і папрасіў свайго сябра-паэта П’ера Дэланоэ зрабіць адаптацыю. Той проста зрабіў фанетычную гульню: узяў першыя словы арыгінала A la huella і падабраў самае блізкае да іх французкае слова Alouette («Жаўрук»). Песня ў выніку стала хітом 1968 году, а Поль Марыа зрабіў да яе прыгожую аранжыроўку і такім чынам вывеў «Крэольскую месу» за межы лацінаамерыканскага свету.
Гэта толькі адзін са шматлікіх прыкладаў кіпучай і неўтаймаванай музыкі з іншага канца свету — проста самы вядомы вам. А сёння я раскажу пра зусім іншага аргентынскага майстра — фантастычнага Дзіна Салуццы і яго неверагодны банданеон.
Сальцьеньё і іх пеньяс
За 370 кіламетраў ад мяжы з Балівіяй, у ціхім горным калідоры, знаходзіцца адзін з самых ізаляваных і цікавых рэгіёнаў Аргентыны — горад Сальта. Некалі ён называўся па-іншаму — Вельмі высакародны і Верны Горад Сан Фэліпэ Лерма ў Даліне Сальта, і ў гэтай паэтычнай назве пульсуе энергія сальцьеньё — так называюць мясцовых жыхароў.

Яны збіраюцца на плошчах горада на пеньяс — народныя канцэрты, у якіх прымаюць удзел фантастычныя музыканты. Сальцьеньё памятаюць песні, што спявалі іх продкі амаль паўтысячы год таму: музычная традыцыя Сальты зарадзілася ў іспанскую каланіяльную эпоху. Яе называюць крыёлай за спалучэнне іспанскага і мясцовага вайбу. І гэта не дэкаратыўны элемент, як шматлікія салоны танга ў Буэнас-Айрэсе, а неад’емная частка жыцця сальцьеньё. Яны спяваюць пра сваю зямлю і сельскае жыццё, і ў гэтых песнях столькі шчырасці і тугі, што вы адразу пачуеце непадробную эмоцыю.
https://www.youtube.com/watch?v=pvFni8xMKZY
Рух адраджэння фальклору ў Аргентыне пачаўся ў 1950-х гадах і паступова распаўсюдзіўся па ўсёй краіне. Народныя музыканты трапілі на радыё і, нягледзячы на жорсткую цэнзуру тагачаснага прэзідэнта Хуана Перона, сталі вельмі папулярнымі. Але для сальцьеньё галоўны спосаб перадачы гэтага музычнага генетычнага коду было і застаецца жывое выкананне. Менавіта так яны вучыліся ўспрымаць і адчуваць музыку, бо канцэрты на плошчах — гэта важная частка іх жыцця.
Менавіта на адным з пеньяс маленькі Ціматэа «Дзіна» Салуцы ўпершыню і на ўсё жыццё закахаўся ў крыёлу і прысвяціў ёй усё сваё жыццё.
Песні на плантацыях
Ціматэа Салуцы нарадзіўся ў 1935 годзе ў невялікай вёсцы Кампа Санта. Да шматлюднай паўмільённай Сальты 50 кіламетраў — лічы, зусім побач. Але вёска жыла сваім суворым жыццём. Мясцовыя жыхары, у тым ліку і бацька Салуцы, працавалі на цукровай фабрыцы, а ў вольны час збіраліся на пеньяс — праца і музыка шмат для каго з іх былі раўнаважных жыццёвым запатрабаваннем.
«Месца, дзе мы нарадзіліся, - гэта ўсё маё жыццё. Там, дзе я вырас, не было такога забруджвання сельскага свету цывілізавацыяй. Меланхолія, якую можна пачуць у маёй музыцы, часткова звязана з тым, што я стаў сведкам рэчаў, якія ніколі не хацеў бачыць, — распавядаў праз шмат год Дзіна Салуцы. — Мой бацька працаваў на цукровай плантацыі, а ў вольны час граў на банданеоне і вывучаў ноты танга і фальклорнай музыкі. Не было ні кніг, ні школ, ні радыё - нічога. Тым не менш мой бацька змог перадаць мне музычную адукацыю; калі я вучыўся, я зразумеў, што ўжо ведаю гэтую музыку — не з пункту гледжання розуму ці рацыянальнасці, а, хутчэй, па-іншаму, дзіўным чынам — так, як гэта робіцца з вуснаў у вусны».

Банданеон у тыя часы не быў запатрабаваным. Пра яго даўно забыліся на афіцыйным узроўні і лічылі «сельскім» музычным інструментам, які не варты ўвагі. Але для сальцьеньё гэта быў ці не галоўны спосаб перадаць свае пачуцці і эмоцыі, распавесці пра няпросты лёс і любоў да сваёй зямлі. Салуцы распавядаў, што менавіта інтуітыўнае ўспрыманне музыкі дапамагло яму стварыць свой непаўторны стыль і праз банданеон трансляваць тое, як ён бачыць гэты свет.
Банданеон — што гэта такое?
Банданеон — гэта вельмі цікавы і спецыфічны гармонік. Ён вельмі папулярны ў Лацінскай Амерыцы, хоць і мае еўрапейскія карані. Яго сканструявалі ў Германіі ў 1840 годзе на падмурку вельмі распаўсюджанай тады для выканання духоўнай музыкі канцэрціны. Вось як яна выглядала

Яе часта выкарыстоўвалі ў царкве замест аргана. Ці замянялі духавыя інструменты ў аркестры. А пасля Генрых Банд крыху мадэрнізаваў інструмент і нясціпла назваў «банданеон».

Інструмент прывезлі ў Аргентыну і Уругвай у канцы XIX стагоддзя і сталі выкарыстоўваць у танга-аркестрах, і інструмент адразу стаў вельмі папулярным і распаўсюджаным. Дзякуючы яму, танга атрымала шчымліва-пранізлівае адценне.
https://www.youtube.com/watch?v=2Q_D3d76eR8
Dedicatoria — шэдэўр, які скарыў Еўропу
З маленькай вёскі на поўначы Салуцы пераехаў вучыцца ў сталіцу і большую частку свайго юнацтва пражыў у Буэнас-Айрэсе. Там ён граў з аркестрам Radio El Mundo і зарабляў гэтым на жыццё. А паралельна гастраляваў з невялікімі джазавымі ансамблямі і так развіваў свой стыль, які і зробіць яго сусветнай зоркай.
Але галоўная падзея ў жыцці юнака Салуцы — гэта знаёмства з Астарам П’яцолай, сусветна вядомым папулярызатарам банданеона. Менавіта гэтае знаёмства натхніла хлопца на сольную кар’еру і пошук свайго стылю.
Першыя запісы, у якіх удзельнічаў Салуцы, пачаліся толькі ў 70-х гадах, калі ён разам з папулярным музыкантам Гата Барб'еры выпусціў пару лірычных альбомаў пад імем Gaucho. У гэты перыяд Салуцы шмат гастраляваў па Паўднёвай Амерыцы і нават Японіі, але заўсёды быў у цені іншых выканаўцаў.

Напэўна, значным штуршком у развіцці кар’еры стала вось гэтая песня — аргентынскі суперхіт Леона Ж’ека «Sólo le pido a Dios», у якім Дзіна граў на банданеоне. Салуцы у тыя часы граў у папулярных джазавых клубах Буэнас-Айрэса — Music Up і La Trastienda. І ў выніку сарафаннае радыё зрабіла сваю справу — пра таленавітага банданеаніста загаварылі ўсур’ёз. Настолькі, што ў 1978 годзе ён падпісаў кантракт з лэйблам RCA і выпусціў неверагодна прыгожы альбом Dedicatoria — сумесь джаз-ф’южн, танга і харавой музыкі, у якой амаль на фізічным узроўні адчуваюцца пырскі салёнай акіянскай вады і сапраўдная аргентынская туга.

Гэты альбом выйшаў далёка за межы Аргентыны, і еўрапейскія крытыкі пісалі пра яго як пра сенсацыю.
https://www.youtube.com/watch?v=dl3Zewy8-sc
Зрэшты, сарафаннае радыё і тады працавала лепш за крытыку: музыканты-іншаземцы, што працавалі з Салуцы, амаль абагаўлялі аргентынскага банданеаніста. Размовы пра новага генія джазавай сцэны выйшлі далёка за межы грымёрак, і ў выніку Салуцы трапіў на еўрапейскія фестывалі, а потым атрымаў прапанову ад сусветна вядомага лэйбла ECM.
Банданеон дыхае паветрам падпаленага цукровага трыснёгу
Дыскаграфія Салуцы ECM пачалася ў 1982 годзе з метафізічнага вяртання Дзіна ў гарады і вёскі свайго дзяцінства — сольнага альбома Kultrum.

Гэта альбом, які знішчае межы паміж імправізацыяй і кампазіцыяй і задзейнічае фальклорныя, спрадвечныя і традыцыйныя гукі карэнных амерыканскіх індзейцаў і паўднёваамерыканскіх каранёў. У ім спалучаюцца глыбокія барабаны, грукат перкусіі, драўляныя флейты, спевы і банданеон — гэта старажытная рытуальная музыка, у якой адчуваецца туга хлопчыка, які назаўсёды пакінуў сваё сэрца ў Кампа Санта.
Менавіта вось у такой любові да музыкі Дзіна Салуцы выхаваў і сваіх дзяцей — разам з імі ён пачаў запісваць альбомы пад шыльдай Dino Saluzzi Group. Вось вам прыклад — альбом Mojotoro, у якім на банданеоне разам з бацькам грае Чэльса Салуцы, на саксафоне — Фелікс Салуцы, на бубнах — Хасэ Марыя Салуцы (хлопчыку тут 13 год, і пазней ён стане гістарыстам).

Дзеці распавядалі, што Дзіна вучыў іх успрымаць музыку так, як некалі рабіў гэта ён сам — на слых. Не розумам, а сэрцам. Менавіта так, яна робіцца часткай жыцця.
Музычны крытык Леапольда Кастылья ў анатацыі да рэлізу El Valle de la Infancia 2014 года: «Музыка здаецца бязмежнай, гэта больш, чым проста музыка, гэта сапраўдны ўспамін аб людзях і месцах. Банданеон дыхае паветрам падпаленага цукровага трыснёга ў даліне Сьянкас у Сальце, Аргенціна».
Але не толькі з сынамі Дзіна запісваў свае альбомы — у яго дыскаграфіі ёсць шмат цікавых дуэтаў і эксперыментаў. Ён супрацоўнічаў з Дзі Меолай, Рыкі Лі Джонс, Джорджам Грунцам і шмат якімі іншымі зоркамі сусветнай музыкі. Але асабіста я хачу вам паказаць адзін сапраўды выбітны дуэт — камерны альбом Ojos Negros, які Салуцы запісаў разам з нямецкай віяланчэлісткай Аняй Лехнер.

Яны ішлі да гэтага запісу даволі доўга і добра ведалі адзін аднаго, таму атрымалася сапраўдная сінергія: мікс імправізацыі і гатовых нарыхтовак музыкантаў. Салуцы і Лехнер не любяць называць вынік гэтай супрацы танга, хаця відавочныя карані Ojos Negros менавіта там. Гэта вытанчаная камерная музыка, якая выходзіць за стылістычныя межы — два інструменты ствараюць магію, вядуць дыялог і так добра разумеюць адзін аднаго, што танец нібыта адбываецца ў кожным куточку прасторы.
https://www.youtube.com/watch?v=4cfRhii1GRw
У гэтым запісу шмат паветра — часам чуваць ледзь заўважный гукі механікі банданеона, нібыта ты сам сядзіш у залі і назіраеш за гэтым рухам, за гэтай душэўнай і лірычнай гульнёй. Тонкасць і вытанчанасць Ojos Negros — гэта вельмі рэдкая з’ява ў сусветнай музыцы.
Дзякуй, што падтрымліваеце канал, і за тое, што прачыталі гэты матэрыял! Я спадзяюся, што вам спадабалася гісторыя і музыка Дзіна Салуцы. Заставайцеся з «Міністэрствам сепультуры» - у наступным месяцы я прынясу вам яшчэ адзін цікавы сюжэт. Да сустрэчы!
Ваш міністр
