Афрыканскі Джагер, які натхніў Blur і Kh ...

Афрыканскі Джагер, які натхніў Blur і Khruangbin

Jul 01, 2025
281

У самым канцы 10-х італьянец Джыа Арлота прыехаў у невялікі шахцёрскі горад у Замбіі. Там ён шукаў чалавека, якога калісьці ведалі ў Афрыцы як Джагера. Ён быў сапраўдным рок-героем і фактычна сфармуляваў цэлы музычны напрамак, пра які пасля шмат пісалі сусветныя медыі. Зараз гэты чалавек жыў звычайнае жыццё і толькі ўзгадваў пра былыя часы. 

image

Джыа шмат размаўляў з афрыканскім Джагерам і ў выніку зрабіў дакументальную стужку «Мы маем намер учыніць хаос» — і яна выклікала такі рэзананс, што па ўсім свеце слухачы пачалі адкрываць для сябе так званы замрок.

А той самы афрыканскі Джагер зноў узяў у рукі гітару і адрадзіў свой культавы калектыў WITCH, з якога ўсё пачалося. Сёння я раскажу вам гісторыю, як у афрыканскай краіне нарадзіўся аўтэнтычны музычны жанр. І як важна пранесці любоў да музыкі праз усё жыццё. 

image

У 1964 годзе Замбія атрымала незалежнасць ад Вялікабрытаніі. Краіна амаль адразу ж перажыла сапраўдны культурны ўздым. Першы прэзідэнт Кэнэт Каунда абвясціў дэвіз «адна Замбія — адна нацыя» і ўвёў на мясцовым радыё правіла: 95% музыкі павінна быць творчасцю замбійцаў. І гэта спрацавала! У гарадах Замбіі адразу ж пачалі з’яўляцца новыя рок-гурты, натхнёныя творчасцю амерыканскіх і еўрапейскіх артыстаў кшталту Rolling Stones, Jimi Hendrix, Deep Purple.

image

Але маладыя замбійцы не толькі капіравалі заходніх куміраў, але адначасова імкнуліся пераасэнсаваць афрыканскія традыцыі. І ў выніку ў 1970-я з’явіўся замрок – унікальны жанр, які спалучаў хард-рок і псіхадэлічныя фанкавыя рыфы з рытмамі і інструментамі афрыканскай музычнай спадчыны. Фронтмэнамі гэтага руху сталі юныя выканаўцы з шахцёрскага рэгіёна Замбіі: гурт WITCH і іх лідар Эмануэль «Ягары» Чанда.

image

Калі бачыш назву WITCH, думаеш, што гаворка пойдзе пра акультны дум ці стоўнер. Але я нездарма напісаў гэтае слова капс локам. Патлумачу. Звычайна журналісты выпраўляюць назвы гуртоў, якія пішуць сябе ў прэс-рэлізах капс локам. Чаму? Таму што паводле ўсіх нормаў назвы гуртоў пішуцца з вялікіх літар толькі ў выпадку, калі гэта абрэвіятура. І WITCH — акурат гэты выпадак. We Intend to Cause Havoc («Мы маем намер учыніць хаос») — вось такая фраза зашыфраваная ў «акультнай назве» замбійскага гурта. 

image

Як распавядаў сам лідар калектыву Чанда, ідэя назвы прыйшла ад эксперыменту з гітарнай педаллю – спачатку гэта сапраўды была эзатэрычная назваяк вобраз інфернальнай з’явы рок-н-ролу. Але пасля з’явілася графічная расшыфроўка, якая вельмі добра клалася ў агульны кантэкст. 

Калі вы нічога не ведаеце пра замбійскі рок і ніколі не чулі пра замрок, то пачынайце з дыскаграфіі гурта WITCH — яшчэ ў самым пачатку 70-х музыканты выдавалі на вінілах свае прагрэсіўныя для таго часу запісы. Нават пры тым, што ў Замбіі вінілавай вытворчасці папросту не было!

image

Але пачну я з гісторыі Эмануэля Чанды — чалавека, якога называлі замбійскім Джагерам і які дагэтуль драйвіць гурт WITCH. 

image

Чанда нарадзіўся ў 1949 годзе ў мястэчку Касама на поўначы Замбіі, а вырас у шахцёрскім горадзе Кітве. Яго старэйшы брат падарыў яму радыё і грамафон, і хлопец з дзяцінства праглынаў кружэлку за кружэлкай. Па радыё ён слухаў перадачы кшталту „Beat In Germany” але па сапраўднаму яго захапілі цяжкі рок і хэві-метал – Deep Purple, Grand Funk Railroad, Led Zeppelin, Jimi Hendrix. Ужо ў 1960-я Эмануэль сабіраў рок-гурты ў сваёй школе, а калі на Замбійскім радыё ўвялі «локал-палітыку», ён стаў адным з лідараў мясцовай сцэны.

image

Школьныя сябры часам жартам назвалі Чанду «Jaggery» за падабенства з Мікам Джагерам – пазней гэта мянушка стала афрыканізавацца ў «Ягары» і прыклеілася да музыканта на ўсё жыццё.  

А ўжо ў пачатку 1970-х ён стаў вакалістам гурта. Першапачаткова калектыў называўся «Kingstone Market», і ў яго склад увайшлі Крыс «Кімз» Мбэве (галоўная гітара), Джон «М’юзік» Мума (рытм-гітара і вакал), Гайдон «Гіды-Кінг» Муленга (бас) і Байд «Стар Мацібойд» Сінкала (бубны). А ў 1972 годзе гурт афіцыйна перайменаваўся

image

Сам Ягары распавядаў, што гурт заўсёды імкнуўся не «капіяваць заходні рок», а сумясціць «фуз і wah-wah-эфекты і клавішныя» з «матчынай мовай» – традыцыйнымі афрыканскімі рытмамі і перкусіяй. З такім падыходам WITCH хутка сталі лідарамі інавацыйнага руху – «замрока». А яшчэ запісалі свой дэбютны альбом «Introduction»

image

Фактычна, гэты запіс паклаў аснову ўсяму жанру Zamrock. Ён быў апісаны як «першая запісаная на вініл замбійская рок-кружэлка», а першае выданне «Introduction» нават выраблялі ў Кеніі, бо ў Замбіі тады не было ўласнага вінілавага прэса. Загалоўная песня «Introduction» пачынаецца боем у бубны і скандаваннем «Here it comes!» – як быццам сам гурт звяртаецца да Сусвету з заявай аб з’яўленні новай музычнай эпохі. Музычна гэта яшчэ даволі сыры, гаражна-рокавы мікс, але ўжо моцна скіраваны ў бок фуза і гітарных эфектаў.

Так пачалася эпоха, калі мясцовыя музыканты сапраўды стварылі цэлы замбійскі феномен. З’явіўся нават незалежны лэйбл Zambia Music Parlour, які выдаваў запісы свежых мясцовых рок-гуртоў. Ну і ў авангардзе ўсёй гэтай двіжухі былі менавіта WITCH. Як узгадвае Ягары, на канцэрце гурта ў Кітве людзі так узрушыліся, што «ледзь не развалілі Палац спорту — так хацелі трапіць на выступ». 

Другі альбом WITCH пад назвай In the past выйшаў у 1974 годзе на тым самым лэйбле Zambia Music Parlour.

image

Тут аб’ядналіся больш спакойныя, блюзавыя моманты з драйвовымі рок-трэкамі і нават фанкавымі рытмамі. Знакамітым стаў трэк «Living in the Past», у якім Ягары адкрыта крытыкаваў мясцовыя цэнзурныя абмежаванні і рэпрэсіі. Так, у той час Замбія адкацілася ад дэмакратыі ў бок аднапартыйнага кіравання і пачала ўсталёўвацца класічная афрыканская дыктатура. 

Увогуле, у гэтай працы гурт стаў больш дарослым у аранжыроўках. Уступная гітарная партыя «In the Past» ужо выходзіла за рамкі трох акордаў, ды і грамадскі рэзананс быў значным: вініл з альбомам добра прадаваўся — гэтага нават хапала на жыццё. Ягары ўзгадвае:

«Першы вініл распрадаўся, і кожны з нас у кашальку меў па 300 квача. Я нават набыў сабе ложак, халадзільнік і касцюм».

Але вяршыняй WITCH лічыцца альбом «Lazy Bones!!», які выйшаў у 1975 годзе. Галоўны хіт гэтага запісу - тытульная «Lazy Bones», якая як бы іранічна абыгрывае ўяўленне пра сялянскую ляноту. Тут ёсць і блюзавы вайб, і экспэрымэнтальны фуз, і гламурна-рокавая яскравасць. 

image

Ягары называў альбом «для дзяўчатак і жанчын, якія хочуць, каб іх каханыя засцераглі іх ад усяго цукрам і пластыкам» – адсюль і такое гламурна-фанкавае адценне. Асабліва спадабаліся публіцы «Motherless Child» і «Black Tears» – песні з выразнымі вакальнымі лініямі і змрочна-псіхадэлічнымі сола.

Сцэнічныя выступы WITCH былі поўныя экстрэмальнай энергіі. Сам Чанда распавядаў, што яны маглі граць па 7–8 гадзін за раз, пачынаючы а сёмай вечара і да глыбокай ночы. Ягары быў шалёным шоўменам: ён мог кідаць гітару ў натоўп і рабіць рэчы, якія проста шакавалі публіку, ае і распальвалі яе апетыт. 

image

Гурт WITCH увесь час знаходзіўся ў стане бясконцага эксперыменту. На альбоме «Lukombo Vibes» гурт яшчэ больш паглыбіўся ў ф’южн і нацыянальныя матывы.

image

Тут адчуваліся шматслойныя структуры, а выкшталцоныя мелодыі спалучаліся з традыцыйнымі афрыканскімі інструментамі і каліндулаўскім бітам — ды і сам альбом запісваўся ці не ў самая крутой студыі Заходняй Афрыкі ў Найробі. 

Праз год выйшаў альбом «WITCH», у якім спалучаліся псіхадэлічны вайб і лёгкі фанкавы рытм — усё таму, што гурт пачаў эксперыментаваць з дыска. 

image

Гэта быў апошні альбом з удзелам Ягары — у 1977 годзе ён сышоў з гурта, з’явіліся новыя вакалісты, і ў такім фармаце WITCH праіснавалі ажно да 1984 года. Замбія за гэты час моцна змянілася, існаванне рок-гурта ў краіне стала складаным, амаль невыносным. Чанда ў выніку вярнуўся ў свой родны шахцёрскі горад і ажно да сустрэчы з Джыё Арлота не займаўся музыкай. 

image

Міжнародны інтарэс да замроку актываваўся менавіта пасля таго, як Арлота выдаў сваю дакументалку. Пачаліся публікацыі ў сусветных медыя, песні WITCH трапілі на папулярную складанку «Welcome to Zamrock!».

Гурты Blur, Vampire Weekend, GOAT, Khruangbin і іншыя сучасныя выканаўцы прызнаваліся, што гучанне WITCH натхніла іх на эксперыменты з афра-бітым і псіхадэлічным рокам. І ў выніку Ягары так гэтым натхніўся, што вырашыў сабраць новы склад WITCH і пайсці ў студыю. 

Так, я не памыліўся. У чэрвені выйшаў новы паўнафарматны альбом культавага афрыканскага гурта. Ён называецца Sogolo, і я сапраўды кайфануў, калі яго слухаў. Кайфаніце і вы!

Сёння WITCH зноў на сцэне сусветных фестываляў – ад Лондану і Парыжу да Ліверпуля і Дэзэрт Дэйз у Каліфорніі – і іх музыка здаецца нязменнай у сваёй свежасці.

Дзякуй, што падтрымліваеце канал, і за тое, што прачыталі гэты матэрыял! Я спадзяюся, што вам спадабалася гісторыя і музыка WITCH. Заставайцеся з «Міністэрствам сепультуры» - у наступным месяцы я прынясу вам яшчэ адзін цікавы сюжэт. Да сустрэчы!

Ваш міністр

¿Te gusta esta publicación?

Comprar Aliaksandr Charnukha un café

Más de Aliaksandr Charnukha