Ці існуюць на свеце кабеты ў палітыцы?

Як па-беларуску назваць прафесію кабетаў, якія займаюцца палітыкай? У беларускіх тэкстах, у тым ліку ў навінах, дагэтуль лёгка сустрэць «нямецкая палітык» або «жанчына-палітык». То-бок фемінізуецца толькі прыметнік або ствараецца грувасткае словазлучэнне, а само слова «палітык» у абодвух выпадках застаецца без зменаў. Але ж «палітык» – слова мужчынскага роду: сваёй граматычнай формай яно называе мужчыну, які займаецца палітыкай. Дык няўжо ў беларускай мове няма ўласнага фемінітыва для гэтай прафесіі? Ці на свеце няма кабетаў, якія займаюцца палітыкай? У новым эпізодзе «Лоўцы Слоўцаў» Жэня і Уладзік (Уладзіслаў Гарбацкі – сацыялінгвіст, гендарны даследнік) знаходзяць адразу некалькі варыянтаў, якія ўжо сустракаюцца ў беларускай мове. Але пакуль ніводнае з гэтых словаў не было ўнармавана. Чаму так адбываецца? Які з гэтых варыянтаў мае больш шанцаў замацавацца ў мове? І хто ўрэшце вырашае, якое слова застанецца? Адзін з варыянтаў – гэта слова «палітыца». Яно ўтвараецца ад слова «палітык» з дапамогай «-ыца». Часцей можна пачуць «палітЫца» з націскам на «ы», але сустракаецца і варыянт «палІтыца» з націскам на «і», бо слова пакуль не ўнармавана і націск яшчэ не цалкам устойлівы. Уладзіслаў называе такія словы пасіўнымі. Яны ўжо ёсць, але людзі яшчэ не пачуваюцца ўпэўнена, ужываючы іх. А з-за таго, што слова яшчэ і адсутнічае ў афіцыйных слоўніках, журналісты і журналісткі, якія таксама не пачуваюцца ўпэўнена, хутчэй выбіраюць знаёмую форму «палітык». Бо гэтае слова там дакладна зафіксавана. Сам Уладзіслаў ужо дадаў фемінітыў «палітыца» ў свой слоўнік «Гід па фемінізацыі» (https://skarynapress.com/kniharnia/9781915601483) і прапануе актыўна выкарыстоўваць гэтае слова. Нагадаем, што іншыя кнігі мовазнаўцы можна знайсці тут: https://skarynapress.com/product-tag/уладзіслаў-гарбацкі/ Наступны варыянт – «палітычка». Але гэта больш размоўны варыянт. Таму Уладзіслаў не можа яго прапанаваць у якасці афіцыйнага фемінітыва. Мовазнаўца дадае, што хоць слова таксама ўзнікае натуральна, але на яго ўспрыманне можа ўплываць расейская мова, дзе суфікс «-к-» мае шмат значэнняў, у тым ліку змякчальна-памяншальнае. Таму гэты суфікс часам можа надаваць слову адценне «нечага несур'ёзнага». Гэта ўплывае на беларускую сітуацыю: з-за гэтага «палітычка» можа гучаць так, нібыта сама прафесія ці род заняткаў становяцца менш сур'ёзнымі, нібыта непаўнавартаснымі. Жэня прапануе разгледзіць яшчэ адзін варыянт – фемінітыў «палітыкеса». Уладзіслаў кажа, што такая форма таксама сустракаецца, асабліва сярод расейскамоўных беларусаў і беларусак, у тым ліку калі яны пішуць па-беларуску. Словы на «-эса» і «-еса» беларускай мове не чужыя, але гістарычна сустракаліся радзей, чым у расейскай. Гэта часта спыняе беларускіх мовазнаўцаў, асабліва тарашкевічанцаў. Але некаторыя такія словы ўсё ж замацаваліся – напрыклад, «паэтэса», якая, паводле Уладзіслава, сёння дамінуе ў афіцыйным беларускім правапісе. Каб зразумець, адкуль узяліся падобныя формы і якія фемінітывы ёсць яшчэ ў беларускай мове, прапануем паслухаць гэты эпізод. А прачытаць пра гэта падрабязней можна на нашым сайце: https://belarus.fm/rheme-catcher/gem-07/ Падкаст зроблены пры падтрымцы Belarus FM ¹ . Калі вы жадаеце даслаць свае слоўкі, дадаткова да каментароў прапануем наш e-mail для сувязі. Памятайце, што ліст можна выдаліць з папкі «Адпраўленыя». Наш адрас: [email protected] ¹ Belarus FM – медыйная платформа некамерцыйнай арганізацыі Belarus Freedom Media, VšĮ, зарэгістраванай у Літве.